راهنمای پرورش گیاه قهوه در خانه

خلاصه مقاله:

گیاه قهوه یکی از زیباترین و ارزشمندترین گیاهان گرمسیری است که علاوه بر داشتن نقش اقتصادی بزرگ در جهان، می‌تواند به‌عنوان یک گیاه زینتی در خانه نیز نگهداری شود. این گیاه برگ‌هایی براق و موج‌دار دارد و برای رشد مطلوب، به نور غیرمستقیم، رطوبت بالا، دمای معتدل و خاک اسیدی و سبک نیاز دارد. قهوه در آپارتمان گیاهی حساس و پرتوقع است و برای افراد مبتدی گزینه‌ی آسانی محسوب نمی‌شود. مهم‌ترین چالش‌ها در نگهداری آن شامل خشکی، سرما، آبیاری نامنظم و نور نامناسب است. با فراهم‌کردن شرایط درست می‌توان از شادابی و رشد خوب این گیاه لذت برد.

 مقدمه

قهوه گیاهی ست زیبا و محبوب و مثمر و بارده، دارای برگ های براق و محکم و موج دار که در اصل جهت تولید میوه آن کاشته می شود اما به عنوان یک گیاه زینتی در آپارتمان هم قابل نگهداری است.

نام علمی قهوه Coffea می باشد و بومی مناطق گرمسیری آفریقا، آسیای جنوب شرقی و آمریکای جنوبی است.

میوه های این درخت زیبا یکی از بزرگ ترین و مهم ترین تجارت های جهان را به خود اختصاص داده است بنابراین گیاه قهوه یکی از مهم ترین و بزرگ ترین گیاهان در تجارت کشاورزی دنیاست و از اهمیت خاصی برخوردار است.

اتیوپی، برزیل، کلمبیا، السالوادور، ویتنام و اندونزی، از بزرگ ترین کشورهای تولید کننده و صادرکننده قهوه در جهان هستند.

گیاه قهوه به آب و هوایی گرم و مرطوب نیاز دارد و سرما و خشکی محیط را به هیچ عنوان نمی تواند تحمل کند.

این گیاه زیبا بین 3 تا 5 سال بعد از کاشت در اقلیم های بومی خود که مناطق گرم و مرطوب جهان هستند به گل می رود و گل های سفید رنگی تولید می کند که سرانجام تبدیل به میوه ای سبز رنگ و بعد قرمز رنگ و در نهایت سیاه رنگ می شوند.

هرچند گیاه قهوه، مخصوص فضای باز و اقلیم های گرمسیری و مرطوب است اما در محیط آپارتمان هم به عنوان یک گیاه زینتی و گلدانی، به شرط فراهم بودن شرایط ایده آل محیطی از جمله دما و رطوبت، قابل پرورش و نگهداری است، اما به هر حال در اقلیم های خشک حتی در محیط آپارتمان شرایط نگهداری آسانی ندارد و گیاهی حساس و پرتوقع محسوب می شود و نگهداری آن برای افراد مبتدی یا افرادی که حوصله نگهداری سخت و مسئولانه ازگیاهان را ندارند توصیه نمی شود.

گیاه قهوه در محیط آپارتمان گیاهی علفی ست، اما در زادگاه های بومی خودش تبدیل به درختی تنومند می شود که تا 30 و حتی 40 سال عمر مفید دارد.

نوار ساحلی جنوب ایران و شمال کشور ایران ( به شرط زمستان های معتدل ) برای کاشت گیاه قهوه محیط های مناسبی هستند.

گیاه قهوه دارای بیش از صدگونه مختلف در نقاط گرمسیری جهان است که معروف ترین و تجاری ترین گونه های آن قهوه عربیکا coffea arabica و قهوه روبوستا coffea robusta می باشد که هر کدام ویژگی های خود را از لحاظ گیاهی و نوع میوه دارند.

گیاه قهوه در محیط آپارتمان به ندرت به گل و میوه می رود.

شرایط نگهداری گیاه قهوه در آپارتمان :

نور مناسب برای گیاه قهوه در آپارتمان :

گیاه قهوه به نور متوسط و غیر مستقیم نیاز دارد و نزدیک پنجره جنوبی ( و نه دقیقا پشت پنجره ) یا پشت پنجره های شمالی برای نگهداری آن بهترین مکان محسوب می شود.

گیاه قهوه به نورمستقیم و شدید آفتاب و نورهای بیش از حد کم حساس است.

در نور مستقیم آفتاب، برگ های قهوه دچار سوختگی می شوند بنابراین مهم است که آفتاب مستقیم روی گیاه قهوه نتابد ( به خصوص در فصول گرم مانند فصل تابستان ) حتی نورهای غیرمستقیم اما خیلی شدید هم باعث می شود برگ ها حالت شادابی و براقی خود را از دست بدهند.

در نور خیلی کم هم گیاه رشد چندانی نمی کند و بوته ضعیف می ماند و فاصله میان برگ ها زیاد شده و بوته حالت علفی و بی قواره و منحرف پیدا می کند چون سعی می کند خود را به منبع نور برساند.

نور خیلی کم ممکن است باعث ریزش برگ های سبز و سالم گیاه شود.

هر چند نورهای مصنوعی داخل آپارتمان هم به گیاه قهوه کمک می کند اما بهترین نور برای این گیاه، نور متوسط و غیرمستقیم است .

آبیاری مناسب برای گیاه قهوه در آپارتمان :

گیاه قهوه گیاهی به شدت آب دوست است بنابراین،در فصول گرم مانند فصل تابستان و در محیط های گرم به هفته ای 2 و حتی 3 بار( باتوجه به گرمای محیط)  آبیاری نیاز دارد و در فصل زمستان به خصوص اگرمحیط خنک است هفته ای یک بار آبیاری سیراب برای آن کافی ست.

توجه کنید که آب اضافی داخل زیر گلدانی حتما تخلیه شود و بررسی شود که زهکش ته گلدان ناسالم و معیوب نباشد.

بهتر است گیاه قهوه را با آب دارای املاح کم مانند آب جوشیده سرد شده مانده در کتری یا سماور یا آب لوله کشی که 48 ساعت مانده باشد یا آب دستگاه های تصفیه، آبیاری کنید.

آبیاری زیاد و بیش از حد در گیاه قهوه، باعث کمرنگ شدن و  زرد شدن برگ های گیاه شده و اگر با زهکش معیوب و ناسالم توام شود خطر پوسیدگی های ریشه را بالا می برد.

آبیاری خیلی کم و دیر به دیر و تشنگی بیش از حد هم باعث افتادگی برگ ها، رنگ پریدگی برگ ها وپژمردگی برگ ها و سقوط برگ ها و  خشکی و نابودی برگ ها و حتی بوته می شود.

در هوای سرد مراقب آبیاری زیاد برای گیاه قهوه باشید چون خطر شیوع بیماری های قارچی را بالا می برد.

دمای مناسب برای گیاه قهوه در آپارتمان :

به طور کلی، گیاه قهوه گیاهی گرمادوست و حساس به سرماست که گرما را به سرما ترجیح می دهد و تحمل دماهای خیلی پایین را ندارد اما در محیط آپارتمان هوای متعادل و خنک را می پسندد.

دماهای خیلی بالا باعث چروک شدن برگ ها، قهوه ای شدن و سقوط برگ های گیاه قهوه می شود.

دماهای خیلی بالا به خصوص اگر رطوبت محیط کم باشد، باعث صدمه جدی به ظاهر گیاه قهوه می شود و خشکی برگ ها چهره بوته را زشت می کند.در دماهای خیلی بالا و محیط های خیلی خشک، خطر حمله کنه ها زیاد می شود.

سرما و دماهای پایین، به گیاه قهوه آسیب می زند و باعث رنگ پریدگی برگ ها شده و به مرور باعث آبکی شدن و سیاه شدن برگ ها می شود.گیاه قهوه تحمل سرما را ندارد.

مراقب تهویه مناسب محیط برای گیاه قهوه باشید و آن را از فضاهای ناسالم هوایی مانند گازهای آشپزخانه یا وسایل گرمایشی دور کنید.

رطوبت مناسب برای گیاه قهوه در آپارتمان :

گیاه قهوه گیاهی به شدت رطوبت دوست است و یک روز در میان، اسپری آب با آب جوشیده سرد شده و دور از نور مستقیم و شدید برای آن توصیه می شود.

روشن کردن دستگاه بخور سرد ملایم در کنار گیاه برای آن خوب است .

در خشکی محیط، نوک و حاشیه برگ های قهوه شروع به خشک شدن می کنند و ظاهر گیاه را زشت می کنند.

برای تمیز کردن برگ های قهوه از براق کننده های شیمیایی استفاده نکنید و در صورت نیاز از صابون های تمیز کننده مخصوص برگ به شرط کیفیت بالا برای تمیز کردن برگ ها استفاده کنید.

میوه قهوه :

خاک مناسب برای گیاه قهوه در آپارتمان :

قهوه، خاک های سبک و زهکشی شده و قوی از نظر مواد غذایی و اسیدی را می پسندد.

خاک های سنگین که مدت زیادی آب را در خود نگه می دارند باعث شیوع بیماری هایی مانند فساد ریشه می شوند.

از خاک های آماده و مخصوص گیاهان آپارتمانی به شرط کیفیت و سلامت و مرغوبیت برای این گیاه استفاده کنید.

تکثیر گیاه قهوه در آپارتمان:

گیاه قهوه با قلمه ساقه و کاشت بذر ( دانه های فرآوری نشده قهوه ) تکثیر می شود که قلمه یا بذر آن را باید در خاک های استریل مخصوص کاشت بذر و قلمه بکارید.

بیماری ها آفات و مشکلات گیاه قهوه در آپارتمان:

خشکی و سرما، دو دشمن اصلی گیاه قهوه در آپارتمان  هستند.

نور مستقیم آفتاب به خصوص در فصل تابستان، باعث سوختگی برگ های قهوه می شود.

نور خیلی شدید حتی غیرمستقیم، باعث از بین رفتن براقی و شادابی برگ های قهوه می شود.

نور خیلی کم، باعث سقوط برگ های سبز گیاه، رشد کم گیاه و زیاد شدن فاصله میان برگ ها و دراز شدن ساقه ها می شود.

آبیاری زیاد باعث رنگ پریدگی و زرد شدن برگ های گیاه قهوه می شود و اگر با زهکش معیوب همراه باشد، باعث پوسیدگی ریشه می شود.

در تشنگی شدید هم برگ ها افتاده شده و خشکی برگ ها و حتی نابودی گیاه را به دنبال خواهد داشت.

دماهای خیلی بالا به خصوص اگر با عدم رطوبت محیط توام باشد، باعث خشکی برگ ها و قهوه ای شدن برگ ها و ریزش برگ ها می شود و خطر حمله کنه ها را بالا می برد.

سرما و دماهای پایین هم به شدت برای گیاه قهوه مضر است و باعث رنگ پریدگی برگ ها و سیاه و آبکی شدن برگ ها می شود.

خشکی بیش از حد محیط و عدم رطوبت محیط، باعث خشکی نوک و حاشیه برگ های قهوه می شود و ظاهر زیبای آن را تحت تاثیر قرار می دهد.

عدم کوددهی مصنوعی در گیاه قهوه، باعث ریز ماندن برگ های جوان، رنگ پریدگی برگ ها و عدم رشد کافی بوته می شود.

توقف رشد در گیاه قهوه، به دلیل عدم کوددهی یا نیاز گلدان به تعویض گلدان است.

شپشک های آرد آلود و کنه ها و قارچ های بیماری زا ممکن است به گیاه قهوه حمله کنند که در صورت مشاهده علائم آن مانند زرد شدن برگ ها و تارهای عنکبوتی زیر برگ ها و توده های پنبه ای روی برگ ها و ساقه های گیاه باید هر چه سریع تر نسبت به درمان و مهار این آفات اقدام کرد.

کوددهی گیاه قهوه در آپارتمان :

گیاه قهوه گیاهی ست که به خاکی غنی و قوی نیاز دارد و لازم است علاوه بر برخورداری از یک خاک مناسب و با کیفیت، لازم است به صورت منظم گیاه خود را با کودهای مرغوب و با کیفیت، کوددهی کنید.

مراقب کوددهی بیش از حد و خطر مسمومیت کودی هم برای این گیاه باشید.

دانه های فرآوری شده قهوه :

تعویض گلدان گیاه قهوه در آپارتمان :

سالی یک بار گیاه خود را یک سایز بزرگ کنید و از خاک جدید و غنی برای گلدان جدید آن استفاده کنید.

سوالات متداول:

1. Q: آیا گیاه قهوه در آپارتمان میوه می‌دهد؟
   A: در شرایط آپارتمانی و اقلیم‌های غیر بومی، گل‌دهی و میوه‌دهی گیاه قهوه بسیار نادر است؛ مگر اینکه شرایط محیطی کاملاً ایده‌آل باشد.

2. Q: برگ‌های گیاه قهوه چرا زرد می‌شوند؟
   A: زردی برگ‌ها معمولاً به دلیل آبیاری بیش از حد، زهکش نامناسب یا کمبود مواد غذایی رخ می‌دهد.

3. Q: بهترین مکان برای قرار دادن گیاه قهوه در خانه چیست؟
   A: نزدیک پنجره جنوبی یا پشت پنجره شمالی، جایی که نور متوسط و غیرمستقیم وجود داشته باشد.

4. Q: چه زمانی باید گلدان گیاه قهوه را عوض کرد؟
   A: سالی یک‌بار، زمانی که ریشه‌ها گلدان را پر کرده‌اند یا رشد گیاه متوقف شده است، زمان مناسبی برای تعویض گلدان است.

5. Q: رطوبت مناسب برای گیاه قهوه چقدر است؟
   A: این گیاه رطوبت بالا را ترجیح می‌دهد؛ اسپری آب یک روز در میان یا استفاده از بخور سرد بسیار کمک‌کننده است.

آیا تا به حال تجربه نگهداری از گیاه قهوه را داشته‌اید؟ سخت‌ترین بخش مراقبت از آن برای شما چه بوده است؟

منابع اصلی:

1- پرورش گیاه قهوه

2- آموزش کاشت و پرورش گیاه قهوه در خانه

3- طریقه کاشت قهوه در خانه