کوددهی در باغبانی : راهکارهای موثربرای باغداران

فهرست مطالب

خلاصه مقاله:

کوددهی اگر در زمان و به روش درست انجام شود، نقش مهمی در سلامت گیاهان و افزایش کیفیت محصول دارد، اما انجام آن در فصل نامناسب می‌تواند به گیاه آسیب بزند. به‌طور کلی، بهار بهترین زمان کوددهی بیشتر گیاهان و درختان است، در حالی که زمستان زمان مناسبی برای این کار نیست. در این مقاله با اصول ایمنی کوددهی، زمان مناسب، و چهار روش اصلی کوددهی شامل سطحی، از طریق آبیاری، محلول‌پاشی و چالکود آشنا شدیم. انتخاب روش مناسب بر اساس نوع گیاه، سیستم آبیاری و شرایط خاک، باعث افزایش راندمان و جلوگیری از هدررفت کود می‌شود.

مقدمه:

استفاده از کود در فصل نامناسب، رشد گیاهان یا درختان باغ را بی جهت تسریع می کند و در هوای سرد مشکل ساز می شود. خاک های ضعیف باید با کود غنی شوند تا ریشه گیاه و یا درخت را محکم در خود نگه دارند. زمان سم پاشی یا کوددهی برای هر گیاه یا درختی متفاوت است اما همه آن ها از یک قانون کلی پیروی می کنند.

فصل مناسب کوددهی:

اوایل بهار زمان مناسبی برای کوددهی گیاهان و درختان میوه است، این اقدام به رشد برگ ها و تولید میوه در سایر فصل ها کمک زیادی می کند. البته در برخی مناطق که سرمای زمستان در فصل بهار هنوز برقرار است، توصیه می شود کوددهی کمی به تعویق بیفتد چون کوددهی همزمان با وجود یخ زدگی و برف، رشد برگ ها و ساقه ها و در نهایت تولید محصول مرغوب را مختل می کند.

هنگامی که گیاه یا درخت در اوج رشد است، بهترین زمان برای کود دادن به آن ها است.

درختان بعد از پایان زمستان، شروع به شکوفه دادن می کنند، بهترین زمان برای کوددهی بیشتر گیاهان، فصل بهار است. تابستان و پاییز هم برای کوددهی مناسب است اما در فصل زمستان این کار را انجام ندهید چون باعث رشد گیاه یا درخت نمی شود.

گیاهان در فضای باز، گیاهانی مانند سبزیجات، از کودهایی با فرمول های ملایم یا کود آهسته رهش استفاده کنید. به این ترتیب گیاهان به تدریج و طی ماه های طولانی از خاک مغذی تغذیه خواهند کرد.

نیروهای باغبانی هنگام استفاده از هریک از مواد شیمیایی، اصول ایمنی را هم در نظر می گیرند و با استفاده از تجهیزات لازم خدمات مطمئنی ارائه می دهند.

اگر می خواهید خودتان باغ را سمپاشی کنید حتماً شرط احتیاط را در نظر بگیرید و از دستکش پلاستیکی و لباس آستین بلند استفاده کنید تا از تماس مواد شیمیایی با پوست خود جلوگیری کنید. همچنین استفاده از ماسک تنفسی، کلاه یا محافظ پا را هم جدی بگیرید، در زمان کوددهی و سمپاشی درختان و گیاهان باغ هرگز از دستکش یا کلاه چرمی استفاده نکنید زیرا چرم مواد شیمیایی را جذب کنند.

مواد شیمیایی که برای کنترل آفات و یا بهبود خاک استفاده می شوند باید از نظر خطر سمی بودن کاملاً کنترل و آزمایش شوند، چون سموم دفع آفات ممکن است منجر به مسمومیت افراد، حیوانات و آلودگی خاک و آب های زیرزمینی شوند.

در ذیل چهار روش عمده کوددهی باغات و مزارع معرفی می گردد:

کوددهی به روش سطحی:

یکی از قدیمی‌ترین و رایج‌ترین روش کود دهی در بین کشاورزان کوددهی به روش سطحی است که از گذشته‌های بسیار دور کشاورزان زیادی از این روش استفاده می‌کنند.

دلیل اینکه بسیاری از افراد در گذشته، از روش کود دهی سطحی استفاده می‌کردند این بوده که قیمت کودهای کشاورزی در آن زمان ارزان بوده و در زمان حال هم هستند کشاورزانی که از این روش برای کود دهی مزارع خود استفاده می‌کنندو البته بسیاری از کارشناسان این روش را تایید نکرده‌ و انجام آن را صحیح نمی‌دانند.

روش انجام این نوع کوددهی به این صورت است که کودهای شیمیایی را روی سطح خاک پخش کرده و با آبیاری زمین، کودها را به ریشه گیاهان رساند.

کوددهی به روش سیستم آبیاری:

از آنجا که مواد غذایی معمولاً به صورت یون‌های محلول در آب توسط ریشه گیاه جذب می‌شوند، از هر روش کوددهی كه استفاده شود برای رسیدن به گیاه به آب نیاز دارد، بنابراین، كوددهی از طريق سيستم آبياری راندمان بسیار بالايی دارد.

در مزارعی که از سیستم آبیاری تحت فشار (قطره‌ای، بارانی) استفاده می‌کنند، کود از طریق سیستم آبیاری داده می‌شود ولی به دلیل راندمان بالا، اخیرا در سیستم آبیاری سطحی نیز کود به صورت کود آبیاری داده می‌شود.

محدودیت این روش آن است که فقط کودهای محلول در آب قابل مصرف هستند مثل کودهای نیتروژن‌دار، کلات‌های ریزمغذی و کودهای کامل محلول در آب با توجه به تعداد دفعات آبیاری، دفعات کوددهی هم محدود نیست که این نیز باعث افزایش راندمان می شود و متناسب با نیاز گیاه است.

باید توجه داشت که مصرف کود در سیستم آبیاری تحت فشار با آب‌هایی که بی کربنات و سختی بالا دارند، موجب رسوب و گرفتگی منفذهای سيستم آبياری تحت فشار می‌شود و میزان مورد نیاز به ویژه برای کودهای کامل ونیتروژن دار، طی چند نوبت مصرف است.

انتخاب قطره‌چکان، مهم‌ترین کاری است که در یک شبکه آبیاری قطره‌ای باید انجام گیرد.

انتخاب صحیح باعث می‌شود که هزینه‌های نگهداری و زیان‌های ناشی از مسدود شدن مجراها در اثر گرفتگی، به مقدار قابل توجهی کاهش یابد.

در کنار این سیستم ها، نوع دیگری از آبیاری در سال های اخیر در ایران به نام آبیاری کم فشار رواج یافته که تلفیقی از آبیاری سطحی (ثقلی) و لوله گذاری داخل مزرعه است و برای کارکردن به فشار کمتری (تا حد نیم اتمسفر) نیاز دارد.

همچنین با توجه به بافت خاک، باید برنامۀ آبیاری و کوددهی طوری تنظیم شود که کود به ریشۀ گیاه برسد و شسته نشود.

تعداد نوبت های کوددهی نسبت به دفعات آبیاری باید طوری باشد که مقدار کود مورد نیاز که در سیستم حل میشود، باعث افزایش شوری نشود.

مشخصه	شرح
بهترین زمان کوددهی	اوایل بهار و زمان اوج رشد گیاه
زمان نامناسب	فصل زمستان و هنگام یخ‌زدگی خاک
روش‌های اصلی کوددهی	سطحی، از طریق آبیاری، محلول‌پاشی، چالکود
مزیت محلول‌پاشی	جذب سریع عناصر ریزمغذی
نکات ایمنی	استفاده از دستکش پلاستیکی، ماسک و لباس مناسب

کوددهی به روش محلول پاشی:

یکی دیگر از انواع روش‌های کوددهی، روش کود دهی محلول پاشی است. تغذیه برگی، یکی از روش های مؤثر و کارا در کوددهی انواع محصولات کشاورزی است و توسط آن می توان عناصر غذایی را سریع و مستقیم در اختيار شاخه، برگ و ميوه گياه قرار داد و با توجه به سهولت و سرعت جذب مواد غذایی از این راه، کوددهی به روش محلول پاشی بخصوص برای تأمین ریزمغذی‌ها که به مقادیر کم مورد نیاز هستند، روش بسیار مناسبی است، همچنین برای درختان که ریشه‌های بسیار عمیق دارند و رساندن مقادیر کم مواد ریزمغذی از راه خاک با راندمان خیلی پایین همراه است، بسیار موثر بوده، البته در این روش غلظت عناصر غذایی پاشیده شده روی برگ نقش بسیار مهمی در نتیجه کار و جذب مواد دارد.

این کوددهی به این صورت است که، کودها را درون آب حل کرده و داخل سمپاش‌ها ریخته و بر روی گیاهان اسپری می‌کنند.

توجه کنید که محلول پاشی اگر صبح یا عصر انجام شود مؤثرتر خواهد بود و رعایت نکات زیر نیز ضروری است.

حرارت محیط در هنگام محلول پاشی پایینتر از ۲۹ درجه سانتیگراد باشد و بهتر است بعد از محلول پاشی، آبیاری باغ و مزرعه انجام شود، در هنگام محلول پاشی رطوبت نسبی هوا بالاتر از ۷۰ درصد باشد. سرعت باد در حد مناسب باشد تا در محلول پاشی اختلال ایجاد نکند، اسیدیته محلول های تهیه شده در محدوده بین ۸- ۶ باشد. به نوع ترکیبات پاشیده شده و اثر متقابل آن ها روی یکدیگر توجه شود.

کوددهی به روش چالکود:

چالکود را می‌توان یکی از بهترین روش‌‌ های کود دهی دانست که در محدوده‌ی زمانی پاییز و زمستان انجام می‌شود و سبب می‌شود که کود زیر خاک در اوایل فصل رشد در دسترس درخت قرار گیرد. در این روش کوددهی، کود توسط ریشه بهتر جذب می‌شود.

چالکود راهکاری مناسب جهت جبران کمبود کودی درختان است. روش چالكود، بسته به سن و حجم شاخ و برگ بوته، دو تا چهار چاله به قطر ۳۰ تا ۵۰ و به عمق ۳۰ تا ۴۰ سانتيمتر در قسمت انتهای سايه انداز درخت و در مسير عبور آب حفر شده و چاله‌ها با کود پر می‌شوند.

از فواید چالکود می‌توان به افزایش رشد ریشه، افزایش نفوذپذیری آب درون خاک، کاهش علف‌های هرز، بهبود کیفیت میوه‌ها اشاره کرد. در باغ‌هايی كه شیوه آبیاری به صورت قطره‌ای است، چاله‌ها بايد در زير قطره چكان ها قرار داده شوند.

در نهایت، درختان ممکن است اصلا نیازی به کوددهی اضافی نداشته باشند. کود دهی بیش از حد می تواند برگ ها را بسوزاند یا باعث رشد سریع درخت شود که منجر به هرس یا حذف مکرر می شود.

سوالات متداول:

Q: بهترین فصل برای کوددهی درختان میوه چه زمانی است؟
A: معمولاً اوایل بهار، همزمان با شروع رشد و شکوفه‌دهی، بهترین زمان کوددهی است.
Q: آیا کوددهی در زمستان ضرر دارد؟
A: بله، در اغلب موارد کوددهی در زمستان مؤثر نیست و می‌تواند باعث مشکلات رشدی شود.
Q: کوددهی از طریق آبیاری چه مزیتی دارد؟
A: این روش راندمان بالایی دارد و مواد غذایی را مستقیم به ریشه می‌رساند.
Q: محلول‌پاشی برای چه زمانی مناسب‌تر است؟
A: صبح زود یا عصر، زمانی که دما پایین‌تر و رطوبت هوا بالاتر است.
Q: آیا همه درختان به کوددهی نیاز دارند؟
A: خیر، برخی درختان در خاک مناسب ممکن است به کود اضافی نیاز نداشته باشند.