راهنمای کامل پرورش سانسوریا

 خلاصه مقاله :

سانسوریا، با نام علمی Sansevieria، یکی از مقاوم‌ترین و زیباترین گیاهان آپارتمانی است که انواع متنوعی از نظر شکل، رنگ و اندازه دارد. این گیاه به نور متوسط تا زیاد غیرمستقیم علاقه‌مند است و در برابر کم‌آبی بسیار مقاوم است، اما آبیاری زیاد می‌تواند باعث پوسیدگی ریشه شود. سانسوریا نه تنها زیبایی دارد، بلکه هوا را تصفیه کرده و ترکیبات سمی محیط را کاهش می‌دهد. نگهداری آن ساده است و برای تازه‌کارها بسیار مناسب است، همچنین با روش‌های مختلف مانند قلمه و تقسیم ریشه تکثیر می‌شود. با رعایت نکات مربوط به نور، آب، دما و خاک، سانسوریا گیاهی شاداب و زیبا باقی می‌ماند.

مقدمه:

سانسوریا گیاهی ست زیبا، بسیار مقاوم و سازگار، با نام علمی sansevieria  که دارای گونه های مختلف و تنوع بسیار زیاد از لحاظ شکل و رنگ و دارای انواع پابلند و پاکوتاه و برگ سبز و برگ ابلق می باشد.

خاستگاه جغرافیایی این گیاه، آفریقای جنوبی، جنوب آسیا و ماداگاسکاراست که از این نقاط به سایر قسمت های جهان انتشار یافته است.

این گیاه با انواع مختلف گونه هایش، جزء مقاوم ترین و سازگارترین گیاهان آپارتمانی دنیاست و نگهداری آن برای افراد مبتدی بسیار توصیه می شود.

انواع سانسوریا، تصفیه کننده هوا و دافع بوی بد محیط هستند.طبق تحقیقات ناسا انواع سانسوریا ترکیبات سمی مانند فرمالدئید، بنزن و تولوئن محیط را جذب می کنند و در طول شب اکسیژن سازیی بالایی دارند.

سانسوریا نگهداری آسانی دارد و گیاهی کند رشد است که در شرایط مناسب گل های ریز و معطر هم تولید می کند اما زیبایی آن به خاطر برگ های آن است.

شکل برگ های سانسوریا درگونه های مختلف متفاوت است.برخی گونه ها، دارای برگ های کشیده و نوک تیز و شمشیری مانند هستند و برخی گونه ها، کوچک و پهن تر و گوشتی تر هستند، اما به طور کلی، برگ ها به خاطر نقوش خود زیبا هستند و جلب توجه می کنند و به خصوص انواع ابلق آن زیباتر از انواع سبز آن هستند.سانسوریا به خاطر برگ های ضخیم و گوشتی خود، مقاومت خوبی به کم آبی و تشنگی دارد و تا حد ممکن در برابر تشنگی مقاومت می کند، اما به آبیاری زیاد به شدت حساس است.

سانسوریا شمشیری با نام علمی  sansevieria trifasciata , سانسوریا لوله ای با نام علمی sansevieria   cylindrica , سانسوریا مهتابی با نام علمی sansevieria moonshine  ,سانسوریا باله نهنگی با نام علمی  sanseviera masoniana , سانسوریا پتنس با نام علمی sanseviera patens , سانسوریا فیشری با نام علمی  sansevieria fischeri,سانسوریا گراسیلیس با نام علمی sanseviera gracilis  از انواع معروف سانسوریا در سطح جهان هستند.

شرایط نگهداری سانسوریا در آپارتمان:

نور مناسب برای سانسوریا:

انواع مختلف سانسوریا به خصوص نوع ابلق آن، نور شدید و غیرمستقیم را می پسندد و در این حالت، برگ ها در بهترین و زیباترین حالت خود هستند.

هرچند سانسوریا گیاهی ست که به طیف زیادی از نور، مانند نور مستقیم خورشید تا تاریکی مقاومت خوبی دارد و سازگار است،  اما در شرایط کم نوری در بلند مدت، رنگ برگ ها تغییر می کنند و سانسوریاهای ابلق زیبایی خود را از دست می دهند و از رنگی به سبز گرایش پیدا می کنند و نقوش زیبای برگ ها تحت تاثیر قرار می گیرد.

نور شدید و مستقیم هم ممکن است درطی زمان باعث رنگ پریدگی برگ ها شود، بنابراین، انواع مختلف سانسوریا بهتر است نور کامل اما غیر مستقیم را دریافت کنند.

پنجره های جنوبی بدون آفتاب مستقیم و پنجره های شمالی پرنور، بهترین مکان برای نگهداری سانسوریاست.

بهتر است برگ های سانسوریا در تماس مستقیم با شیشه های داغ پنجره نباشند، چون باعث ایجاد نقاط سوخته روی برگ ها شده و ممکن است حاشیه برگ خشک شود.

آبیاری مناسب برای سانسوریا:

سانسوریا گیاهی بسیار مقاوم در برابر تشنگی است و بهتر است این گیاه را در فصول گرم، هرده روز یک بار به صورت سیراب آبیاری کنید و در فصول سرد به خصوص فصل زمستان، هر دو هفته یا هر سه هفته یک بار سیراب شدن برای آن کافی ست.

سانسوریا به آبیاری زیاد حساس است و به خصوص اگر زهکش( سوراخ) انتهای گلدان گرفته باشد و آب در اطراف ریشه مجتمع شود و تخلیه آن به سختی صورت گیرد و خاک برای مدت طولانی خیس بماند گیاه را در معرض خطر پوسیدگی ریشه قرار می دهد و برگ ها رو به زرد شدن و قهوه ای شدن می روند و بوته شادابی خود را از دست می دهد.بنابراین، لازم است دور آبیاری درست باشد و زهکش ته گلدان هم سالم باشد و گرفته نباشد و بعد از آبیاری حتما باید آب اضافی داخل زیرگلدانی مشاهده شود و در صورت لزوم تخلیه شود.

هرچند سانسوریا گیاهی مقاوم در برابر تشنگی و خشکی خاک است اما این هم حدی دارد و اگر خیلی طولانی شود به گیاه صدمه می زند و باعث خشک شدن و قهوه ای شدن برگ ها و بی حالی بوته می شود.

دمای مناسب برای سانسوریا:

سانسوریا گیاهی گرمادوست است و گرما را بهتر از سرما تحمل می کند.به طور کلی، این گیاه، بازه دمایی 10 درجه سانتیگراد تا 24 درجه سانتیگراد را به خوبی تحمل می کند و دماهای بالاتر و پایین تر به آن صدمه می زنند و کلا گیاهی معتدل پسند است که گرما را به سرما ترجیح می دهد.

علاوه بر سرما، مراقب باشید سانسوریا در معرض وزش باد و کوران هوا هم قرار نگیرد و از گازهای آشپزخانه و هوای مسموم آشپزخانه هم دور باشد، هرچند تا حد زیادی به نوسانات دمایی و عدم تهویه هم مقاوم است.

رطوبت مناسب برای سانسوریا:

سانسوریا هرچند در خاستگاه و زادگاه اصلی خودش، گیاهی بسیار رطوبت دوست است اما در شرایط آپارتمان، سازگاری بالایی از خود نشان می دهد و به خشکی محیط تا حد زیادی مقاوم است.با این حال، اسپری آب به صورت هفتگی با آب جوشیده سرد شده مانده در کتری یا سماور برای برگ های آن خوب است و بهتر است هفته ای یک بار برگ های آن را تمیز و مرطوب کنید تا تبادلات گازی گیاه راحت تر و بهتر صورت گیرد و روزنه های برگ بهتر بتوانند تنفس کنند.

خاک مناسب برای سانسوریا:

سانسوریا گیاهی ست که ترکیب خاکی را می پسندد که اسیدی رو به خنثی باشد، بنابراین، بهتر است ترکیبی از خاک های سبک و غنی مخصوص گیاهان آپارتمانی، همراه با کمی خاک باغچه ای و حتی کمی شن برای آن تهیه و آماده شود.

خاک سانسوریا باید غنی از مواد غذایی و باکیفیت عالی باشد و بافت سبک و مناسبی هم داشته باشد که آب بتواند به راحتی در آن جریان پیدا کند و مدت طولانی آب را در خود نگه ندارد و همچنین تمیز و عاری از آلودگی ها باشد.

تکثیر سانسوریا:

انواع مختلف سانسوریا با روش هایی مانند بذر، قلمه برگ، تقسیم بوته، جدایی پاجوش و تقسیم ریزوم ها تکثیر می شوند.

بهتر است سانسوریا کراواتی و شمشیری ابلق یا با قلمه برگ تکثیر نشود و از روش های دیگری برای تکثیر آن استفاده شود، چون تجربه نشان داده است که قلمه های جدید بعد از ریشه دار شدن، رنگ ابلق خود را از دست می دهند و سبز رنگ می شوند و با گونه اصلی خود تفاوت پیدا می کنند و بهتر است از تقسیم ریشه یا جدایی پاجوش، برای این سانسوریاها استفاده شود.

در قلمه برگ یا تکه تکه کردن برگ ها بهتر است برگ ها به طول 3 سانتی متر، به صورت اریب، با یک کاتر تمیز برش داده شوند و در خاک مخصوص قلمه وکاملا استریل کاشته شوند.

بیماری ها آفات و مشکلات سانسوریا:

هرچند سانسوریا گیاهی مقاوم است، اما به هر حال ممکن است دچار مشکلات و عوارضی شود.

استفاده از براق کننده های شیمیایی در نور شدید، باعث ایجاد نقاط سوخته قهوه ای رنگ روی سانسوریا می شود.

به طور کلی سعی کنید از براق کننده های شیمیایی برای سانسوریا استفاده نکنید یا خیلی کم، آن هم در نور کم استفاده کنید.

تشنگی بیش از حد و آبیاری زیاد هم به سانسوریا آسیب می زند و باعث بروز عوارضی مانند چروک شدن برگ ها،  خشک شدن و قهوه ای شدن برگ ها یا زرد شدن برگ ها، پوسیدگی برگ ها، ریزش برگ ها و پوسیدگی ریشه می شوند، پس در دور آبیاری دقت شود و از خاک های مطمئن و عاری از عوامل بیماری زا برای این گیاه استفاده شود.

دمای مناسب و دوری از سرما برای سانسوریا حیاتی ست، چرا که سرما به شدت به کیفیت گیاه لطمه می زند و باعث برگ پریدگی، سیاه شدن برگ ها و آبکی شدن برگ ها می شود.

هوای به شدت گرم هم برای سانسوریا مضر است و باعث خشک شدن برگ ها و افتادگی برگ ها می شود.

نور کم و نور بیش از حد و مستقیم هم، شکل برگ ها را زشت می کنند.

فقر مواد غذایی خاک و عدم کوددهی مصنوعی به صورت مرتب هم، باعث می شود سانسوریا رشد و نموکافی نداشته باشد و شادابی خود را از دست بدهد.

کوددهی بیش از حد و غیراصولی هم برای سانسوریا مضر است و باعث نرم و آبکی شدن برگ های جوان گیاه می شود و برگ ها حالت محکم و سفت نخواهند داشت.

مراقب زهکش گرفته و باتلاقی شدن خاک ته گلدان هم باشید و مرتب سلامت زهکش کنترل شود وگرنه محیط مناسبی برای شیوع قارچ های بیماری زا ایجاد می شود.

لکه ها و نقاط قهوه ای رنگ روی برگ های سانسوریا هم به دلیل بیماری های قارچی ست که یا در اثر نگه داری نادرست به خصوص عامل آبیاری یا در اثر خاک های آلوده ایجاد می شوند.

از عمده ترین آفاتی که به سانسوریا حمله میکند، شپشک آرد آلود است که این آفت در شرایط گرم و مرطوب و به خصوص در فضاهای بسته بسیار فعال می شود و بسیار سمج است.

این حشره سفید رنگ که از شیره گیاه تغذیه می کند، هنگام تغذیه، لایه سفید پنبه مانندی را از خود ترشح می کند و روی گیاه باقی می گذارد و زیر آن تخم گذاری می کند.

این آفت باعث آسیب زدن به گیاه مانند زرد شدن برگ ها، ریزش برگ ها و بی حالی بوته می شوند و حتی مواد دفعی این حشره باعث ایجاد قارچ و کپک روی گیاه می شود.

بنابراین، به محض مشاهده، باید فوری با سموم مناسب، مهار و درمان شود، اما قبل از استفاده ازسم لازم است ابتدا با دستمال مرطوب تا حد ممکن حشره را از روی سطح برگ بردارید و بعد از سموم شیمیایی برای آن استفاده کنید.

کوددهی سانسوریا:

علاوه بر یک خاک مناسب و غنی و سالم و عاری از عوامل آلودگی برای سانسوریا، لازم است سانسوریا به صورت منظم و طبق برنامه، با کودهای مرغوب و با کیفیت کوددهی مصنوعی شود، چرا که در صورت فقر مواد غذایی رشد و نمو لازم را نخواهد داشت و گیاه شادابی و طراوت خود را از دست می دهد و با ضعیف شدن سیستم ایمنی اش به راحتی در معرض حمله آفات مهاجم به خصوص شپشک آردآلود قرارخواهدگرفت.بنابراین، کوددهی مصنوعی و مرتب گیاه، بسیار لازم و مهم است و البته باید مراقب کوددهی بیش از حد و غیر اصولی هم باشید، چون خطر مسمومیت غذایی را برای سانسوریا افزایش می دهد.

تعویض گلدان سانسوریا:

سایزهای کوچک و متوسط سالی یک بار و سایزهای بزرگ و سنگین را هرچند سال یک بار تعویض گلدان کنید و از خاک جدید و غنی برای آن استفاده شود.

سوالات متداول:

1. Q: سانسوریا هر چند وقت یک بار نیاز به آبیاری دارد؟
   A: در فصل گرم هر ۷ تا ۱۰ روز و در فصل سرد هر دو تا سه هفته یک بار، به شرطی که خاک خشک باشد.

2. Q: آیا سانسوریا به نور مستقیم خورشید نیاز دارد؟
   A: بهترین نور برای سانسوریا نور غیرمستقیم و شدید است؛ نور مستقیم طولانی می‌تواند برگ‌ها را آسیب بزند.

3. Q: چگونه می‌توان سانسوریا را تکثیر کرد؟
   A: با روش‌هایی مانند تقسیم ریزوم، جدایی پاجوش، بذر یا قلمه برگ، البته برای برخی گونه‌ها بهتر است از تقسیم ریشه استفاده شود تا رنگ برگ‌ها حفظ شود.

4. Q: آیا سانسوریا نیاز به کوددهی دارد؟
   A: بله، کوددهی منظم با کود مرغوب رشد گیاه را تقویت می‌کند و از حمله آفات جلوگیری می‌کند، اما کوددهی بیش از حد مضر است.

5. Q: شایع‌ترین مشکل سانسوریا چیست؟
   A: آبیاری زیاد و شپشک آردآلود از رایج‌ترین مشکلات هستند که می‌توانند باعث پوسیدگی ریشه یا زرد شدن برگ‌ها شوند.

شما تا به حال تجربه نگهداری سانسوریا داشته‌اید؟ کدام نوع آن را بیشتر دوست دارید و چرا؟

منابع اصلی:

1-گیاه سانسوریا (Sansevieria)

2-تکثیر سانسوریا با روش اصولی قلمه زدن سانسوریا و تقسیم ریزوم

3-روش تکثیر سانسوریا | روش قلمه زدن سانسوریا | کاشت سانسوریا