انواع کود ها وآشنایی با آن ها در کشاورزی

خلاصه مقاله:

کودها نقش حیاتی در کشاورزی دارند و به بهبود رشد و تولید محصولات کمک می‌کنند. سه ماده اصلی مغذی در کودهای کشاورزی، نیتروژن، فسفر و پتاسیم هستند و مواد ثانویه شامل کلسیم، منیزیم و گوگرد می‌شوند. کودها به دو دسته شیمیایی و آلی تقسیم می‌شوند؛ کودهای شیمیایی دارای مواد مغذی بالا و مصنوعی هستند و کودهای آلی از ضایعات گیاهی، حیوانی و انسانی تولید می‌شوند و باعث بهبود خاک و حفظ محیط زیست می‌شوند. کودهای بیولوژیک و مخلوط نیز به جذب بهتر عناصر غذایی و رشد سالم گیاهان کمک می‌کنند. موادی مانند کمپوست، گیالوش و ورمی‌کولایت نیز به بهبود ساختار خاک و نگهداری آب در کشاورزی کمک می‌کنند.

آشنایی باکود های رایج در کشاوزی:

یکی از مشکلات عمده در بخش کشاورزی، میزان محدود اراضی زراعی است که این مشکل در کشور ما و در سایر کشورهایی که بخشی از اقتصادشان از طریق زمین های زراعی شکل می گیرد وجود دارد.

تنها راه حل جهت افزایش محصولات کشاورزی و رفع نواقص آن ها افزودن کود است، هرچند استفاده از کودها رو به انقضاست اما همچنان تنها راه برطرف کردن عنصر اصلی یعنی خاک در کشورمان است، بنابراین، کسانی که می خواهند کار تولید محصول را انجام بدهند بهتر است قبل از آن با 12 کود رایج در کشاورزی که بسیار لازم و ضروری است آشنا باشند.

کودها سبب افزایش رشد و تولید محصولات کشاورزی می شوند.

کودهای شیمیایی مهم ترین عامل در رشد محصولات گیاهی هستند.

کودهای حاوی نیتروژن، فسفر و پتاسیم به عنوان کودهای مدرن یاد می شود که در سراسر جهان مورد استفاده قرار می گیرند.

سه ماده مقوی و مغذی اصلی در کودهای کشاورزی عبارتند از:

نیتروژن (N)

فسفر (P)

پتانسیم (K)

و سه ماده مقوی و ثانویه در کودها عبارتند از:

کلسیم (CA)

منزنیم ( Mg)

گوگرد (S)

کودها براساس مواد مغذی که در اختیارگیاهان و سایر محصولات کشاورزی قرار می دهند به دو دسته: موادمعدنی و کودهای ارگانیک تقسیم بندی می شوند.

کود مواد معدنی: در سنگ‌های کانی خالص پیدا می‌شود و شامل چندین ماده مغذی و لازم برای گیاه است ولی کود با موادآلی یا ارگانیک جزء ماده بازیافتی از فضولات و پس ماندهای انسانی، حیوانی، گیاهی و دیگر فرآورده‌های متعدد و ارگانیسم‌های زنده موجود در طبیعت می باشد.

کودهای آلی

اکثریت ما کودهای آلی را می شناسیم چرا؟ چون خود ما یکی از تولید کنندگان کودهای آلی هستیم، مثلا زباله های شهری، ضایعات زراعی، کشاورزی، دامی جزء کودهای آلی هستند که ما در چرخه تولید آن ها سهم به سزایی داریم.

به طور کلی کودهایی که از فضولات و پس ماندهای انسانی، حیوانی، گیاهی بدست می آیند مواد آلی می گویند که این نوع کودها علاوه بر اینکه خاک را حاصل خیزتر می کنند، باعث جلوگیری از آلودگی خاک و آب نیز می شوند.

انواع کودهای آلی عبارتند از:

کود حیوانی

کمپوست ضایعات کشت و ضایعات کارخانه دخانیات و قند

کمپوست حاصل از پسماندهای گیاهان

کمپوست حاصل از تخمیرزباله های شهری، فاضلاب شهری و ضایعات نیشکر

فرق کود مواد آلی با شیمیایی چیست؟

کود مواد آلی:

دارای مواد طبیعی

مواد مغذی بالایی ندارد

سبب بهبود ساختار خاک می شود

در جذب آب تاثیرگذار است.

کودهای شیمیایی:

دارای درصد بالایی از مواد مغذی که منشا آن مصنوعی است.

در ساختار خاک تاثیری ایجاد نمی کنند.

کود بیولوژیک:

عامل تشکیل دهنده کودهای بیولوژیک، باکتری و قارچ هستند که برای رشد گیاه نیز بسیار مفید می باشند.

این نوع کود دارای فسفات، آهن و پتاسیم است و به همین دلیل علاوه بر اینکه نقش کاربردی در جذب عناصر غذایی دارد، جزء کودهای طبیعی نیز به شمار می روند.

کودهای مخلوط:

عناصر موجود در این کودهای مخلوط، فسفر، پتاسیم و ازت است که به عنوان کود در کشاورزی مصرف می شود، درصد این نوع کود معمولا پایین است مثلا: 20 درصد ازت ، 10 درصد اکسید فسفر، 10 درصد اکسید پتاسیم و 5 درصد آن گوگرد است.

کود‌های عناصرکم مصرف:

در خاک های خشک که کمبود آهن، مس و روی وجود دارد به کار می رود، همچنین قابل استفاده در خاک های مرطوب می باشد، مصرف زیاد این کود‌ها باعث مسمومیت گیاه می‌گردد زیرا عناصری مانند مس، آهن، منگنز و روی در خاک بیش از نیاز گیاه باشد دیگر قابل جذب نیست، از طرف دیگر چون این عناصر عمدتاً به صورت کاتیون (کاتیون‌‌ها ترکیبات معدنی هستند) به خاک اضافه می‌گردند، بهتر است بر روی برگ‌‌ها محلول‌پاشی شود.

مشخصه	شرح
مواد مغذی اصلی	نیتروژن (N)، فسفر (P)، پتاسیم (K)
مواد مغذی ثانویه	کلسیم (Ca)، منیزیم (Mg)، گوگرد (S)
انواع کود	شیمیایی، آلی، بیولوژیک، مخلوط
کمپوست	ضایعات گیاهی و حیوانی، بهبود خاک، نگهداری آب
گیالوش	بقایای گیاهان باتلاقی، حفظ رطوبت، اصلاح خاک
ورمی‌کولایت	ماده معدنی سبک، ذخیره و آزادسازی مواد غذایی، افزایش ظرفیت نگهداری آب

کمپوست:

کمپوست عبارت از بقایای گیاهی و حیوانی، زباله های شهری و یا لجن فاضلاب است که تحت شرایط پوسیدگی قرار گرفته باشند به طوری که مواد سمی آن ها از بین رفته، مواد پودر شده و فرم اولیه خود را از دست داده باشند.

برای تهیه کمپوست می توان از بقایای چوب بری ها‏، زباله شهری،‏ بقایای کشتارگاه ها و کارخانه های کنسرو ماهی، لجن فاضلاب و اجساد گیاهان پست غیرآوندی استفاده نمود.

بطورکلی، کمپوست ها از نظر مواد غذائی ضعیف هستند (به استثناء بقایای کشتارگاه ها و کارخانه های کنسرو ماهی که از نظر ازت غنی می باشند) و معمولاً برای بهبود ساختمان خاک مورد استفاده قرار می گیرند.

اثر فیزیکی کمپوست به مقدار ماده آلی آن و اثر شیمیائی کمپوست به ترکیب شیمیائی آن بستگی دارد.

تهیه کمپوست از زباله های شهری و لجن فاضلاب راه مفیدی برای مصرف مجدد و دفع بهداشتی این مواد است، مواد اخیر از این نظر که دارای املاح کم، فاقد مولدین امراض و آفات گیاهی، بذر علف های هرز و خاک می باشند مناسب بوده و به سرعت در خاک می پوسند، لجن فاضلاب را پس از تخمیر غیر هوازی و حرارت دادن (برای کشتن عوامل بیماریزای آن) مورد استفاده قرار می دهند.

برای تهیه کمپوست روش کلی زیر انجام پذیر است: موادی را که می خواهند، کمپوست نمایند بصورت لایه ای به ضخامت ۷ تا ۱۰ سانتیمتر روی سطح زمین یا حفره ای که در زمین تهیه نموده اند قرار می دهند و به ازاء هر سطل از مواد کمپوست شونده حدود ۱۰۰ گرم فسفات دی آمونیم یا سوپر فسفات بر روی مواد می پاشند (در صورتی که از سوپر فسفات استفاده می شوند بهتر است حدود ۴۰ گرم اوره به ازاء هر ۱۰۰ گرم سوپر فسفات اضافه شود) پس از پاشیدن کود شیمیائی اقدام به آبپاشی این لایه نموده و سپس لایه های جدید را به همین روش اضافه می کنند، ممکن است لایه هائی از کود حیوانی و یا خاک را بطور متناوب با لایه های مواد کمپوست شونده قرار دهند، در صورتی که از لایه های کود حیوانی استفاده می شود به اضافه کردن کود ازت در زمان انباشتن مواد کمپوست شونده نیازی نیست اما به فسفات و همچنین سولفات کلسیم ممکن است نیاز باشد و ترکیب کود شیمیائی که برای تحریک و تکمیل پوسیدگی و تعادل عناصر به کمپوست اضافه می شود به نسبت کربن به ازت و ترکیب شیمیائی مواد کمپوست شونده بستگی دارد.

پاشیدن چند کیلوگرم اوره به ازاء هر تن مواد کمپوست شونده روی توده کمپوست قبل از هر بار آبپاشی مفید است در مورد بقایای چوب بری ها لازم است کلیه عناصر غذائی به کمپوست اضافه شود.

مواد کمپوست شونده را می بایستی همیشه مرطوب نگهداشت و هر ۲ تا ۴ هفته یکبار آن را مخلوط و زیرورو نمود تا به خوبی تهویه و یکنواخت گردد.

گیالوش:

گیالوش (پیت) یا تورب عبارت از بقایای گیاهان آبزی، باتلاق ها و مرداب هاست که زیر آب به حالت نیمه پوسیده و تجزیه شده بجا مانده است و خرد شده آن را پس از استخراج در ترکیبات خاکی بکار می برند.

ترکیبات گیالوش های مختلف بر حسب نوع گیاهی که از آن بوجود آمده اند مقدار پوسیده بودن، مقدار مواد معدنی و درجه اسیدی بودن، متفاوت است.

از میان انواع گیالوش در ایران خزه لوش (پیت خزه peat moss) از همه معروف تر است که دارای رنگ قهوه ای می باشد و ظرفیت نگهداری آبی حدود ده برابر وزن خشکش را دارد، این ماده، اسیدی و با pH برابر ۸/۳ تا ۵/۴ بوده، مقدار کمی ازت دارد و فسفر و پتاس آن ناچیز است، بنابراین بیشتر برای نگهداری آب و خاک افزوده می شود، قبل از افزودن خزه لوش به خاک باید در صورت لزوم آنرا تکه تکه کرد و لازم است که مرطوب شود.

ورمی کولایت

این ماده معدنی از نوع میکاست که وقتی گرما ببیند حجمش زیاد می شود مواد شیمیایی آن سیلیکات های منیزیم، آلومینیوم و آهن است که آب خود را از دست داده اند، از نظر واکنش اسیدی خنثی است و قادر است به میزان زیادی آب جذب کند.

از آنجا که ورمی کولایت ظرفیت تبادل کاتیونی نسبتاً بالایی دارد می تواند مواد غذایی را به صورت ذخیره نگه داشته و بعد آزاد سازد.

نکته مهم درمورد ورمی کولایت آن است که وقتی مرطوب است و حجمش زیاد می شود نباید تحت فشار قرار گیرد، چون ساختار متخلخل خود را از دست می دهد.

سوالات متداول:

Q: تفاوت اصلی کود شیمیایی و آلی چیست؟
A: کود شیمیایی مواد مغذی بالا و مصنوعی دارد ولی ساختار خاک را تغییر نمی‌دهد، در حالی که کود آلی طبیعی است و خاک را حاصلخیز و آب‌نگهدار می‌کند.
Q: کود بیولوژیک چیست و چه فایده‌ای دارد؟
A: کود بیولوژیک شامل باکتری و قارچ است و علاوه بر تأمین عناصر غذایی مثل فسفر و پتاسیم، به رشد سالم گیاه کمک می‌کند.
Q: کمپوست چه کاربردی در کشاورزی دارد؟
A: کمپوست از ضایعات گیاهی، حیوانی و شهری تولید می‌شود و خاک را تقویت، آب را حفظ و مواد مغذی را به تدریج آزاد می‌کند.
Q: گیالوش چه تفاوتی با ورمی‌کولایت دارد؟
A: گیالوش از گیاهان پوسیده باتلاقی است و بیشتر برای نگهداری آب کاربرد دارد، در حالی که ورمی‌کولایت یک ماده معدنی سبک است که مواد غذایی را ذخیره و آزاد می‌کند.
Q: کودهای عناصر کم‌مصرف چه زمانی استفاده می‌شوند؟
A: این کودها در خاک‌هایی با کمبود آهن، مس و روی به کار می‌روند و مصرف زیادشان می‌تواند باعث مسمومیت گیاه شود.