تکثیر دراسنا چتری با تکنیک کشت بافت

چکیده

این آزمایش درآزمایشگاه کشت بافت باغ الزهریه هورت کشورمصردرطول سال های 2018 و 2019 با هدف تعیین بهترین پروتکل فن آوری کشت بافت، برای تکثیرنوعی درسنای کمیاب به نام دراسنا چتری، جهت حفظ گونه و جلوگیری ازانقراض آن انجام شد.

این گیاه، علاوه برکمیاب بودنش، این خصلت را دارد که تشکیل بذرآن درشرایط آب و هوای طبیعی بسیار دشواراست.

نتایج به دست آمده، بیانگر استفاده ازکلروکس درغلظت 40 درصد به مدت 20دقیقه بود که دراین حالت، بیشترین درصد زنده ماندن را به خود اختصاص داد 13.86 درصد

درمرحله ضرب، بنزیل آدونین، برتری خود را ثابت کرد.

هورمون کین درتولید تعداد و طول بیشترساقه برتربود.

بیشترین تعداد شاخساره با بنزیل آدونین با غلظت 1.5 به دست آمد.

بیشترین طول ساقه با بنزیل آدونین با غلظت 1.3 به ثبت رسید.

برای مرحله ریشه زایی، استفاده ازنفتالین استیک اسید، با غلظت 0.3 توانست بالاترین تعداد را درریشه گیاه ایجاد کند.

استفاده ازپیت ماس تنها درشرایط گلخانه ای، بیشترین درصدبقا، بالاترین مقداربرای ارتفاع، تعدادبرگ دربوته، تعدادریشه دربوته، وزن تر و وزن خشک برگ و ریشه، کلروفیل ها، کاروتنوئیدها و درصدقندهای محلول

بنابراین می توان بهترین پروتکل را برای تکثیردراسنا چتری با کشت بافت تهیه کنیم.

تکنیک تکثیر گیاه درسنا چتری به شرح زیراست:

استفاده ازکلروکس 40درصد برای استریل کردن ریزنمونه با استفاده ازبنزیل آدونین با غلظت 1.5 پی پی ام درمرحله ضرب و با استفاده از نفتالین استیک اسید با غلظت 0.3 پی پی ام درمرحله ریشه زایی و استفاده ازپیت ماس تنها برای رشد این گیاه درمرحله سازگاری برای به دست آوردن گیاهانی با عملکرد و ویژگی های رشد خوب

کلمات کلیدی

Dracaena umbraculifera asدراسنا چتری

کلروکس ( نوعی تمیزکننده تجاری)

درصدبقا

NAAنفتالین استیک اسید

IBA ایندول بوتریک اسید

KIN کیتینین

BAبنزیل آدونین

پیت ماس

مقدمه

دراسنا یک سرده ازحدود60گونه ای است که بسیاری ازآن ها به عنوان گیاهان زینتی، استفاده می شوند.

یک گونه نادرو کمیاب ازخانواده دراسناست که Dracaena umbraculifera asدراسنا چتری با نام علمی

اقدامات حفاظتی برای ادامه حیات آن ضروری است.

این نوع دراسنا گیاهی ست همیشه سبزو چند ساله، دارای تنه ای ضخیم و منفرد، با برگ های کمانی فشرده و زیبا که می تواند تا 150 سانتی مترطول داشته باشد.برگ های آن ساده، انبوه و شمشیری شکل هستند که رنگ آن ها سبزدرخشان است.

این دراسنا درداشتن یک چتربسیاربزرگ، منحصربه فرد است.

گل های آن روی ساقه هایی ایجاد می شوند که همگی ازیک نقطه منشا می گیرند.گل ها درمراحل اولیه، بنفش هستند، سپس درهنگام شکوفه دادن درداخل، سفیدرنگ هستند و دربالای تاج قرارمی گیرند.

به طورکلی این دراسنا هر3 یا5 سال یک بارگل می دهد.گل ها درفصل زمستان شکوفا می شوند و معطر هستند و رنگ آن ها آبی، بنفش مایل به آبی یا سفید است.

میوه ها به رنگ سبزتیره هستند که محکم به سمت بالا نگه داشته شده اند.

این دراسنا نیازآبی متوسطی دارد و می توان آن را به صورت یک ساله پرورش داد و شرایط آفتاب کامل یا نیم سایه را می پسندد.

جوانه زدن بذردراسنا چتری درشرایط عادی حدود50روز طول می کشد.

این دراسنا شباهت و ارتباط زیادی با دراسنا رفلکسا دارد.

مواد و روش ها

درمراحل استقرار، تکثیرو ریشه دهی، ازکوزه های شیشه ای به ارتفاع 11.5 سانتی متردرقطر6.5 سانتی متر با کلاهک های پلی پروپلین استفاده شد.

به منظورجلوگیری ازمشکلات آلودگی، شیشه ها شسته شدند، سپس به مدت 24 ساعت درمحلول شوینده خیس شدند.با نحلول 10درصد هیپوکلریت سدیم به مدت 2ساعت استریل شدند وبا آب مقطرشسته شدند و دردمای 121درجه سانتی گراد به مدت 25دقیقه دراتوکلاو قرارگرفتند.

محیط کشت آن علاوه براملاح و ویتامین های تجویزشده،20گرم درلیترساکارزو 6گرم درلیترآگارداشت و اسیدیته این محیط روی 5.8 تنظیم شد.

بعدازاستفاده دراتوکلاو، خنک شدند و دردمای 2 الی 25درجه سانتی گراد به مدت یک هفته نگهداری شدند.

آزمایش اول: عقیم سازی

هدف ازاین آزمایش، تعیین بهترین غلظت محلول کلروکس بود.

استرلیزیسیون سطحی زیرنمونه ها( جوانه ها) درزیرهود با استفاده ازغلظت های مختلف کلروکس یعنی صفر، 20، 30، 40 و 50 درصد به مدت 20دقیقه انجام شد، سپس جوانه ها با آب مقطراستریل شده ، قبل ازتلقیح روی محیط، با قدرت سه چهارم، عاری ازهرگونه تنظیم کننده رشد، درشرایط آسپتیک، شستشوشدند.

کوزه ها دردمای 2 الی 25درجه سانتی گراد، دررطوبت نسبی 70درصد آنکوبه شدند.

دوقفسه فلورسنت درارتفاع 30سانتی متری زیرنمونه ها نصب شد تا شدت نور3000 لوکس را درسطح زیرنمونه ها به مدت 16 ساعت درروز فراهم کند.

تعدادکل تیمارها 5 عدد بود و هرتیمارشامل 5 تکرار، شامل 3شیشه با یک ریزنمونه درشیشه بود.

دراین آزمایش درصدبقا 3هفته بعد ثبت شد.این درصد نشان دهنده ریزنمونه هایی ست که زنده ماندند و عاری ازآلودگی بودند.

آزمایش دوم: ضرب

این آزمایش، به منظورمقایسه اثردونوع سیتوکینین، درسطوح مختلف روی ریزنمونه های تلقیح شده روی محیط کشت مورد نظردرمرحله تکثیرانجام شد.

براین اساس، تیمارهایی شامل بنزیل آدونین و کین، هرکدام در4 غلظت 1.4، 1.3، 1.5 و صفر، مورد استفاده قرارگرفتند و داده های ثبت شده، 45روزبعد، بررسی شدند.

آزمایش سوم: ریشه زایی

درنمونه های برگ تازه گرفته شده ازقسمت های میانی گیاهان، میزان رنگدانه های فتوسنتزی و درصد کل قندهای محلول هم تعیین شد.

بعدازکاشت یک ماهه، درصدبقا ثبت شد، سپس بوته ها به گلدان های پلاستیکی 20 سانتی متری پر منتقل شدند، سپس بعدازگذشت 2ماه ازکاشت، داده ها به شرح زیرثبت شد:

ارتفاع بوته

تعدادبرگ دربوته

طول ریشه

تعداد ریشه دربوته

وزن تر و وزن خشک برگ و ریشه

آزمایش چهارم: سازگاری

گیاهچه های حاصل ازمرحله قبل درخارج ازآزمایشگاه، سازگارشدند.بوته ها به طورجداگانه درگلدان های پلاستیکی 10 سانتی متری پرازدو نوع محیط کشت یعنی فقط پیت ماس و پیت ماس و ماسه کاشته شدند.

گلدان ها با ورقه های پلاستیکی شفاف به مدت 3 هفته برای حفظ درجه بالایی ازرطوبت، پوشانده شدند، بعد ازآن، این پوشش های پلاستیکی، به تدریج برای کاهش رطوبت و سازگاری گیاهچه ها درشرایط گلخانه برداشته شدند.

تمام آزمایش ها درقالب طرح کاملا تصادفی انجام شد و برای آزمون آماری نتایج این آزمایش ها ازآنالیزواریانس، استفاده شد.

میانگین ها توسط محدوده بحرانی دانکن درسطح احتمال 5درصد مقایسه شدند.

نتایج و بحث ها

داده ها نشان داد که غلظت کلروکس، تاثیرمعناداری بردرصد بقا دارد.

استفاده ازکلروکس، در20 یا 30درصد، برای جلوگیری ازآلودگی کافی نبود و درصد بقا را کاهش داد.

با افزایش غلظت کلروکس به میزان 40درصد، بقا به بالاترین سطح نسبت به شاهد رسید، درحالی که افزایش غلظت کلروکس به میزان 50درصد، تاثیرمخربی بردرصد بقا داشت و آن را به صفررساند.

مشخص شد که نوع سیتوکینین، برتعداد ساقه و طول ساقه، درمقایسه با شاهد تاثیرگذاشته است.

غلظت بنزیل آدونین برتعداد شاخساره و طول شاخساره تاثیرمعنی داری داشت.

استفاده ازبنزیل آدونین با غلظت 1.5 پی پی ام، بیشترین تعداد ساقه را به دست آورد.

افزایش سطح بنزیل آدونین، از 1.3 به 1.4 پی پی ام، منجر به افزایش تعداد شاخساره به ترتیب از1.4 به 1.93 شاخه شد.

درمقابل، بیشترین طول اندام هوایی با بنزیل آدونین با غلظت 3.1 نسبت به تیمارشاهد اعلام شد.

غلظت کین در3.1 پی پی ام، تاثیرمعنی داری برتعداد اندام هوایی و طول اندام هوایی ندارد، درحالی که افزایش غلظت آن به 4.1 یا 5.1 اثرمضری داشت.

اثرمتقابل بنزیل آدونین و کین درافزایش تعداد شاخساره، معنی داربود.

بنزیل آدونین در1.5 و کین در1.5، بهترین مقداربرای تعداد ساقه بیشتربود.

اثرمتقابل بین بنزیل آدونین و کین، درافزایش طول ساقه، معنی دارنبود.

سیتوکینین های اعمال شده، تاثیرقابل توجهی برپاسخ های تکثیرشاخساره دارد.

مکمل سازی با بنزیل آمینوپورین، باعث افزایش سرعت تکثیراندام هوایی درمقایسه با سایرسیتوکینین ها شد.

نفتالین استیک اسید، درغلظت 3 پی پی ام، بیشترین تعداد ریشه، بوته و طول ریشه را نسبت به شاهد نشان داد.

اثرمتقابل بین ایندول بوتریک اسید و نفتالین استیک اسید، درافزایش تعداد ریشه و طول ریشه معنی داربود.

نفتالین استیک اسید، درغلظت 0.3 پی پی ام برای تعداد بیشترریشه دربوته و طول ریشه نسبت به شاهد، بهتربود.

درحالی که ایندول بوتریک اسید در غلظت 0.1 پی پی ام، کمترین مقداررا برای ریشه و طول ریشه به دست آورد.

اثرمحیط کشت گلدان، بعداز2ماه ازکاشت، برارتفاع بوته، تعداد برگ دربوته، طول ریشه و تعداد ریشه معنی داربود. بالاترین مقادیربا گیاهان رشد یافته درمحیط کشت (فقط پیت ماس) به ثبت رسید.

تاثیرمحیط کشت بروزن ترو وزن خشک برگ معنی داربود.

استفاده ازپیت ماس تنها به عنوان محیط کشت گلدانی، منجربه بیشترین مقدار برگ های تازه و خشک شد.

محیط گلدانی حاوی مخلوط پیت ماس و ماسه کمترین مقداربرگ های تازه و خشک را به خود اختصاص داد.

اثرمحیط کشت، برمیزان رنگدانه های فتوسنتزی( کلروفیل کل+ کاروتنوئیدها) و درصد کل قندهای محلول، معنی داربود.بیشترین مقدار را دراین خصوص، دربرگ گیاهان رشد یافته روی پیت ماس تنها ثبت شد.