اکالیپتوس، آموزش نگهداری و کنترل رشد درفضای باز

خلاصه مقاله:

اکالیپتوس یکی از درختان شناخته‌شده و پرکاربرد جهان است که به‌دلیل رشد سریع، همیشه‌سبز بودن اغلب گونه‌ها و خواص دارویی فراوان، محبوبیت زیادی دارد. این درخت بومی استرالیاست اما امروزه در بسیاری از مناطق گرم و معتدل دنیا از جمله ایران کاشته می‌شود. برگ‌های معطر اکالیپتوس منبع اصلی روغن دارویی آن هستند که در بهبود مشکلات تنفسی، پوستی و بهداشت دهان کاربرد دارند. در کنار مزایا، باید به گسترش ریشه‌ها و حساسیت نسبی آن به سرما نیز توجه کرد تا کاشت و نگهداری موفقی داشته باشیم.

مقدمه:

اکالیپتوس از درخت های سایه انداز و  گل دار دنیاست با تنوع زیاد و بیش از صدها گونه مختلف.

نام علمی آن Eucalyptus  است و بومی کشور استرالیاست اما گونه هایی از آن در آسیای شرقی هم می رویند.

جنگل های اکالیپتوس در استرالیا مشهور هستند و ارتفاع برخی گونه های  اکالیپتوس در این کشور تا ده ها متر می رسد.

گونه های مختلف درخت اکالیپتوس اکنون در سرتاسر دنیا گسترده است و پراکندگی جغرافیایی وسیعی دارد.

اکالیپتوس درختی سریع الرشد است که بیشتر گونه های آن همیشه سبز هستند به این معنی که برگ های خود را در فصل زمستان از دست نمی دهند اما گونه های کمی از آن هم وجود دارند که خزان پذیرند ( اکثریت همیشه سبز هستند ).

درخت اکالیپتوس بسته به گونه آن دارای ارتفاع مختلف است و شامل  کوتاه متوسط بلند و خیلی بلند می باشد به طوری که برخی گونه های اکالیپتوس زیر نیم متر ارتفاع دارند اما ارتفاع برخی گونه ها تا ده ها متر می رسد.

درخت اکالیپتوس را به عنوان بلند قد ترین درخت گل دار روی زمین می شناسند.

اکالیپتوس درختی از خانواده مورد است .

برگ های اکالیپتوس در بیشتر گونه ها ( و به خصوص در گونه رایج در ایران )کشیده و نیزه ای مانند و بلند و باریک هستند از این رو گاهی با برخی گونه های درخت بید اشتباه گرفته می شوند.

در برخی گونه های اکالیپتوس  هم برگ ها حالت گرد تری دارند اما در بیشتر گونه ها برگ ها باریک و کشیده هستند.

برگ های اکالیپتوس درون خود دارای صمغ یا روغنی معطر هستند که رایحه بسیار دلپذیری دارد و خاصیت ضدعفونی کننده دارد و از برگ های آن به وفور در صنعت داروسازی و عطرسازی استفاده می شود.به درخت اکالیپتوس درخت صمغ هم می گویند.

گونه رایج اکالیپتوس دارای تنه ای صاف و به رنگ روشن است.

اکالیپتوس گل های سفید و معطر دارد و میوه آن هم کپسولی ست که دانه های زرد رنگی در داخل آن قرار دارد و خوراکی نیست.

به طور کلی اکالیپتوس درختی مقاوم و سازگار است و فقط نسبت به سرماهای زیر صفر درجه و یخبندان حساس است.

اکالیپتوس چوب سخت و مقاوم و محکمی دارد که در صنایع چوبی و صادرات چوب نقش بسیار مهمی را ایفا می کند.

در کشور ایران در جنوب ایران و مناطق گرمسیری درخت اکالیپتوس به وفور یافت می شود و در اقلیم های دیگر ایران حتی مناطق سرد و خشک هم این درخت کاشته شده است و توانسته است تا حد زیادی خود را با شرایط محیطی اش وفق دهد.

درخت اکالیپتوس درختی زینتی، دارویی، بادشکن و مناسب برای حفاظت خاک است اما در اصل درختی زینتی با مصارف دارویی فراوان محسوب می شود.

از مهم ترین مشکلات درخت اکالیپتوس گستردگی شدید ریشه آن به سمت آب و کانال ها و فاضلاب هاست که ممکن است باعث ایجاد مشکلاتی در این تاسیسات شود و آن ها را خراب کنددر واقع ریشه های اکالیپتوس به طرف آب تمایل دارند و خود را به تاسیسات و  مکان هایی می رسانند که با آب در ارتباط است.

خاصیت دارویی اکالیپتوس:

اکالیپتوس یکی از معروف ترین و پرکاربردترین گیاهان دارویی دنیاست که از روغن آن برای رفع آکنه و جوش، پاکسازی پوست  و درمان زگیل های پوستی، تقویت موها و تحریک رشد موها، درمان شوره سر و رفع شپش های موی سر استفاده می شود ( البته برخی افراد به روغن اکالیپتوس حساسیت دارند ).

بخور برگ های اکالیپتوس در درمان سرماخوردگی و ضدعفونی کردن مجاری تنفسی بسیار موثر است و باعث باز کردن مجرای بینی می شود.

برگ های اکالیپتوس در درمان سینوزیت و کاهش جمعیت میکروبی سینوس ها نقش به سزایی را ایفا می کنند. این برگ ها خاصیت ضد التهابی، ضد ویروسی، ضد باکتریایی دارند و باعث خلط آوری و تسکین دردهای دستگاه تنفسی می شوند.

اسانس اکالیپتوس برای تسکین سردرد استفاده می شود و از عصاره داخل برگ های آن در ساخت دهان شویه ها بهره می برند. چون ماده ای دارد که به سلامت دهان و دندان و کاهش پلاک های دندان و خونریزی های لثه و التهابات لثه کمک می کند.

البته علیرغم خواص مفید اکالیپتوس باید در مصرف آن احتیاط کرد و زیر نظر متخصص طب سنتی اقدام به استفاده از آن کرد، زیرا مسمومیت آن منجر به بروز مشکلات جدی و حتی گاها مرگ می شود.

چوب اکالیپتوس:

چوب درخت اکالیپتوس بسیار محکم و سرسخت است و از آن در صنایع چوبی و صادرات چوب استفاده می شود و از معروف ترین چوب های جهان است.

نورمناسب برای اکالیپتوس:

اکالیپتوس درختی آفتاب دوست است و به چند ساعت تابش مستقیم آفتاب در طول روز نیاز دارد.

نهال های جوان اکالیپتوس به آفتاب بیشتری نیاز دارند و هر چه درخت بالغ تر شود تحمل آن به سایه هم بیشتر می شود.

آبیاری مناسب برای اکالیپتوس:

در مورد نیاز این درخت به آب هم باید گفت به طور کلی درخت اکالیپتوس درختی آب دوست است و هرچند که تا حد زیادی تشنگی و خشکی خاک را تحمل می کند اما ریشه های آن به طرف آب گرایش دارند و به خصوص در اقلیم های خشک این درخت سعی می کند با ریشه های قوی خود آب را در داخل خاک جستجو کند.

نهال های جوان اکالیپتوس باید از آبیاری بیشتر و منظم تری برخوردار باشند وگرنه آسیب می بینند ( به خصوص در فصل تابستان ) اما گیاهان بالغ تا حدی تشنگی را تحمل می کنند.

دمای مناسب برای اکالیپتوس:

اکالیپتوس درختی ست که در مناطق معتدل با زمستان های ملایم بیشترین کیفیت و شادابی را دارد و به طور کلی گرما را به سرما ترجیح می دهد.

اکالیپتوس تحمل دماهای خیلی پایین و سرماهای سخت زمستانه و زیر صفر درجه را ندارد و در این حالت ریشه های آن ممکن است آسیب ببینند با این حال این درخت را در اقلیم های سرد سیر و سرد وخشک هم می کارند و در بسیاری موارد از سرمای سخت زمستانه هم به سلامت عبور می کند.

رطوبت مورد نیاز اکالیپتوس:

اکالیپتوس درختی مقاوم به خشکی محیط و عدم رطوبت است.

خاک مناسب برای اکالیپتوس:

این درخت مقاوم در طیف وسیعی از خاک ها دوام می آورد.

اما به طور کلی خاک های سبک و زهکشی شده و نمدار و باتلاقی را می پسندد.

تکثیر اکالیپتوس:

درخت اکالیپتوس با بذر ، قلمه و پیوند تکثیر می شود.

آفات بیماری ها و مشکلات اکالیپتوس:

درخت اکالیپتوس مقاوم به آفات و بیماری هاست اما به هر حال ممکن است دچار مشکلاتی از قبیل حمله آفات فضای سبز و بیماری های قارچی قرار گیرد.

سرمای زمستانه و گستردگی ریشه ها از مهم ترین نقطه ضعف های درخت اکالیپتوس است اما به طور کلی درختی مقاوم و سازگار است.

سوالات متداول:

1. Q: آیا اکالیپتوس برای کاشت در حیاط خانه مناسب است؟
   A: بله، اما باید فضای کافی برای رشد ریشه‌ها و فاصله از لوله‌های آب و فاضلاب در نظر گرفته شود.

2. Q: اکالیپتوس به چه میزان نور نیاز دارد؟
   A: این درخت آفتاب‌دوست است و روزانه به چند ساعت نور مستقیم خورشید نیاز دارد.

3. Q: آیا اکالیپتوس در برابر سرما مقاوم است؟
   A: اکالیپتوس سرماهای شدید و یخبندان طولانی را تحمل نمی‌کند، اما برخی گونه‌ها در مناطق سردتر هم سازگار شده‌اند.

4. Q: از برگ اکالیپتوس چگونه استفاده دارویی می‌شود؟
   A: به‌صورت بخور، روغن یا اسانس؛ اما مصرف آن باید با احتیاط و ترجیحاً با نظر متخصص باشد.

5. Q: سریع‌الرشد بودن اکالیپتوس چه مزیتی دارد؟
   A: باعث می‌شود برای تولید چوب، ایجاد سایه و فضای سبز در مدت زمان کوتاه بسیار کاربردی باشد.

آیا تا به حال تجربه کاشت یا استفاده دارویی از اکالیپتوس داشته‌اید؟ تجربه‌تان چه بوده است؟

منابع اصلی:

1-همه چیز در مورد شرایط محیطی مناسب و نحوه تکثیر گیاه اکالیپتوس

2-آشنایی با اکالیپتوس شگفت انگیز و نگهداری از آن

3-نحوه رشد گیاه اکالیپتوس